Gratis vectorgrafie downloaden: aanbevelingen en valkuilen bij licenties

1. Begrijp eerst de licentie: gratis downloaden is niet gratis gebruiken

Het grootste probleem bij vectormateriaal is niet de kwaliteit, maar de licentie. De gebruikelijke licentietypen:

• CC0 (publiek domein): vrij commercieel te gebruiken, te wijzigen en te herverdelen, zonder naamsvermelding, het handigst;
• CC BY (naamsvermelding): commercieel gebruik is toegestaan, maar de auteur moet worden vermeld zoals gevraagd;
• CC BY-NC (niet-commercieel): verbiedt commercieel gebruik; inzet in bedrijfsprojecten of verkoopinhouden is al inbreuk;
• CC BY-SA (gelijk delen onder dezelfde licentie): afgeleide werken moeten onder dezelfde licentie worden uitgebracht, wat commerciële producten flink beperkt;
• Eigen licentie van de site: veel sites adverteren met "gratis downloaden" maar vragen een licentie voor commercieel gebruik, of verbieden herverdeling en doorverkoop; lees de voorwaarden.

2. Eerste keuze: de PolySVG-galerij

De PolySVG-galerij biedt gratis download van vectormateriaal, in SVG-formaat dat direct voor het web kan en makkelijk te herkleuren is. Samen met de tools van de site vormt dat een volledige workflow: vind je geen passend materiaal, zet dan met de afbeelding naar SVG-tool een bitmap waarvan je de rechten hebt om in vectoor, en pas daarna in de online editor kleuren en achtergrond aan, zodat het materiaal bij je project past. Conversie en bewerking zijn gratis en vragen geen registratie.

3. De soorten gratis materiaalsites

Naast PolySVG groeperen gratis vectormaterialen op internet zich grofweg in deze soorten, elk met een eigen focus:

• Algemene illustratiebibliotheken: veel platte illustraties en uiteenlopende thema's, geschikt voor websites en presentaties; de licentievoorwaarden verschillen per site en moeten afzonderlijk worden gecontroleerd;
• Pictogrambibliotheken: sets pictogrammen met een consistente stijl, waarvan veel uit opensourceprojecten gratis commercieel te gebruiken zijn, ideaal voor productinterfaces;
• Openbare digitale collecties: werk van musea en culturele instellingen, meestal publiek domein, geschikt voor culturele en educatieve projecten;
• Designergemeenschappen: gratis werk van zelfstandige designers, met wisselende kwaliteit en meestal een vermelding van de licentie in de toelichting: controleer het nauwkeurig.

4. Checklist voor de licentie vóór het downloaden

1. Zoek de licentiepagina van de site en controleer of commercieel gebruik is toegestaan;
2. Controleer of naamsvermelding verplicht is en in welke vorm en op welke plek die moet staan;
3. Controleer of er beperkingen zijn op herverdeling, doorverkoop of gebruik in handelsmerken of logo's;
4. Let op of het materiaal merken of herkenbare gezichten bevat, want daarbij zijn extra rechten van belang;
5. Bewaar een screenshot van de licentiepagina of het downloadbewijs als bewijs van de toestemming;
6. Wees wantrouwend bij modellen waarin "gratis" downloaden pas met lidmaatschap of credits lukt; controleer wat werkelijk gratis is.

Ook naamsvermelding heeft zijn regels: schrijf de naam van de auteur en de bronlink zoals de licentie voorschrijft en zet die op de afgesproken plek, bijvoorbeeld een bedankjespagina, de omschrijving bij een video of de copyrightpagina van een gedrukt werk. Bouw in teamprojecten een materialenregister waarin per item de bron en de licentie staan, zodat de keten van rechten niet breekt als er iemand vertrekt.

5. Valkuilen: wees voorzichtig met deze "gratis"

De klassieke vallen: gratis downloaden, commercieel gebruik betaald — de downloadknop zegt niets en de kosten staan pas in de voorwaarden; agregatorsites die materiaal van anderen overnemen met onduidelijke rechten, wat risico oplevert bij gebruik; niet-commerciële licenties die op commerciële inhoud worden toegepast; ontbrekende naamsvermelding — ook CC BY vraagt om vermelding en het ontbreken daarvan is eveneens inbreuk. Twijfel je, kies dan bij voorkeur CC0-materiaal of maak het zelf: je eigen afbeeldingen omzetten en bewerken tot vectormateriaal geeft de schoonste rechtenpositie.

Samengevat: eerst de licentie, dan het materiaal. CC0 is het handigst, vermelding moet je nakomen en niet-commerciële licenties blijven bij je vandaan. Wil je de waarde van SVG-materiaal begrijpen, lees dan De 6 voordelen van SVG.